WITAJ!





Młody i Reformowany

Ewangelia, apologetyka i kalwinizm

Grzegorz Wielki a kanon Starego Testamentu

Kanon Starego Testamentu to kwestia sporna pomiędzy katolikami a protestantami, dlatego też powstało wiele artykułów i książek na ten temat, których autorzy powołują się na konkretnych Ojców Kościoła, konkretne zbiory ksiąg jak na przykład Septuagintę czy wskazując na księgi, które używane były przez Żydów, którym to zostały powierzone wyrocznie Boże (Rzymian 3:2).

Problem kanonu pojawia się także w kontekście czyśćca, ponieważ zarówno Katechizm Kościoła Katolickiego (KKK 1032) jak i katoliccy apologeci wskazują na ustępy znajdujące się w spornych księgach, jak na przykład Machabejska II. Równie często słyszy się, że księgi te od zawsze znajdowały się w kanonie ST i uznawane były przez cały i uniwersalny Kościół. Czy jednak jest to prawda i czego w tym temacie możemy dowiedzieć się od papieża Grzegorza Wielkiego?

Grzegorz I swoją działalnością i twórczością wpłynął na wiele aspektów średniowiecznego społeczeństwa. Najbardziej znany jest ze swoich „Dialogów”, prowadzonych pomiędzy nim samym a wymyślonym diakonem Piotrem; które wypełnione były różnego rodzaju wizjami dusz zmarłych i które to przyczyniły się w ogromnej mierze do rozwoju myśli czyśćcowej w kolejnych wiekach.

Jednakże to nie „Dialogi” zostaną poruszone w tym artykule, a „Moralia” - czyli ekspozycja księgi Hioba, która jest najdłuższym dziełem Grzegorza, bo składa się aż z 35 ksiąg i ujawnia ona w dużej mierze teologię owego papieża.

Philip Schaff komentując dzieła Grzegorza, stwierdza, iż można by go nazwać „umiarkowanym Augustianinem”, jednakowoż którego poglądy na łaskę i grzech były prawie semipelagiańskie.[1]

Grzegorz nie znał greki ani hebrajskiego, brakowało mu wiedzy historycznej oraz zwyczajów, przez co jego gramatyczna i historyczna interpretacja została wyparta przez alegoryczne i moralistyczne przypuszczenia. Schaff oddaje obraz ów alegorycznej interpretacji dokonanej przez Grzegorza:

„Imiona osób, rzeczy, liczb, a nawet sylab posiadają swoje mistyczne znaczenie. Hiob symbolizuje Chrystusa; jego żona – cielesną naturę; jego 7 synów (7 jako liczba doskonała) reprezentuje apostołów, stąd też duchowieństwo; jego 3 córki – 3 klasy wiernych laików oddających cześć Trójcy; jego przyjaciele – heretyków; 7000 owiec – doskonałych Chrześcijan; 3000 wielbłądów - pogan i Samarytan; 500 wołów roboczych oraz 500 osłów – ponownie pogan.”[2]

Jednakowoż w tym właśnie dziele papież Grzegorz I Wielki odrzuca kanoniczność ksiąg Machabejskich, przedstawiając historię, która znajduje się w jednej z nich:

„W odniesieniu do czego konkretnie nie działamy wbrew regule, jeśli z ksiąg nienależących do kanonu, ale przytaczanych dla pouczania Kościoła, przedłożymy dalsze świadectwo. W ten sposób Eleazar uderzył i powalił słonia, lecz padł pod bestię, którą właśnie zabił (1 Machabejska 6:46). Kogo więc symbolizuje ten, którego własne zwycięstwo pokonało, jeśli nie tych, którzy przezwyciężyli swoje złe nawyki, ale będąc w uniesieniu, zostali ponownie sprowadzeni pod wpływ tych samych rzeczy, które próbowali sobie poddać? ”[3]

William Webster zauważa wagę tej wypowiedzi:

„Jest to istotne, ponieważ pochodzi z ust biskupa Rzymu, który zaprzecza kanonicznemu statusowi I Machabejskiej długo po soborach w Hipponie i Kartaginie. Nauczał on za to, że księga ta była przydatna dla podbudowy moralnej, co było także sentymentem wyrażonym przez Hieronima. Znajduje się to w bezpośredniej sprzeczności, z tym co wcześniej ustanowił Kościół w Rzymie pod Innocentym I, który potwierdził księgi sankcjonowane jako kanoniczne przez Augustyna i sobory w Hipponie i Kartaginie.”[4]

Tak więc osoba, której twórczość w ogromnej mierze wpłynęła na rozwój czyśćca, szczególnie w czasach późnego średniowiecza, odrzucała księgi Machabejskie (zauważ użycie liczby mnogiej w słowach Grzegorza) jakoby należały one do kanonu Pisma Świętego, w których to rzekomo znajdziemy ustępy wskazujące na istnienia czyśćca. Dodatkowo nie była to prywatna opinia Grzegorza jako teologa, ale oficjalne stanowisko Kościoła w jego czasach, ponieważ „Moralia” zostały ukończone za czasów jego pontyfikatu (~595 r.n.e.) oraz w późniejszych czasach stały się one standardowym komentarzem do Hioba dla całego zachodniego Kościoła.

 

[1] Philip Schaff – „History of the Christian Church, Volume IV”, 52. The Writings of Gregory

[2] Philip Schaff - „History of the Christian Church, Volume IV”, 52. The Writings of Gregory

[3] Grzegorz Wielki „Moralia – XIX.34”

[4] William Webster – „The Old Testament Canon and the Apocrypha”, From Jerome to the Reformation – Gregory the Great,